Electrophysiology CINRE, hospital BORY
Migotanie Przedsionków: Wytyczne (2026) Kompendium / 11.3 Strukturalna choroba serca i badanie CAST

Strukturalna choroba serca i badanie CAST


Zainteresowanie arytmologią strukturalną chorobą serca oraz lekami przeciwarytmicznymi klasy IC

  • znacząco wzrosło po badaniu Cardiac Arrhythmia Suppression Trial (CAST) w 1989 roku.
Schemat badania CAST przedstawiający zwiększoną śmiertelność u pacjentów po zawale mięśnia sercowego z pobudzeniami dodatkowymi komorowymi leczonych lekami antyarytmicznymi klasy IC w porównaniu z placebo.

Badanie CAST

  • Włączono łącznie 1498 pacjentów:
    • po zawale mięśnia sercowego (od 6 dni do 2 lat po zawale),
    • u pacjentów występowały dodatkowe pobudzenia komorowe (VPB) >6/godzinę lub nieutrwalony częstoskurcz komorowy (VT).
  • Cel badania: supresja VPB i nieutrwalonego VT za pomocą leków przeciwarytmicznych klasy IC (enkainid, flekainid).
  • Badanie miało 2 ramiona:
    1. ramię: pacjenci otrzymywali leki przeciwarytmiczne klasy IC (enkainid, flekainid),
    2. ramię: pacjenci otrzymywali placebo.
  • Pacjentów planowano obserwować przez 2 lata,
    • obserwację zakończono przedwcześnie po około 10 miesiącach z powodu nagłych zgonów i zatrzymania krążenia.
  • Wnioski z badania CAST:
    • supresja VPB >80% przy stosowaniu leków przeciwarytmicznych klasy IC (enkainid, flekainid),
    • częstość nagłego zgonu sercowego i zatrzymania krążenia wynosiła:
      • 7.7% w 1. ramieniu (enkainid, flekainid),
      • 3% w 2. ramieniu (placebo).
    • Względne ryzyko zgonu u pacjentów po zawale było 2.5× wyższe przy stosowaniu leków przeciwarytmicznych klasy IC (enkainid, flekainid).

Podsumowanie badania CAST:

  • Badanie CAST zakończono przedwcześnie po 10 miesiącach, ponieważ u pacjentów leczonych enkainidem lub flekainidem
    • stwierdzono wyższą śmiertelność lub częstość zatrzymania krążenia niż u pacjentów otrzymujących placebo (7.7% vs. 3%).
  • Leki przeciwarytmiczne klasy IC (enkainid, flekainid) są przeciwwskazane u pacjentów po zawale,
    • ponieważ zwiększają ryzyko nagłego zgonu i zatrzymania krążenia 2.5-krotnie.

Mechanizm arytmii komorowej w badaniu CAST

  • Leki przeciwarytmiczne klasy IC (flekainid, enkainid) zwalniają przewodzenie impulsu.
    • Impuls (fala depolaryzacji) szerzy się wówczas wolniej i jest krótszy (nie towarzyszy mu długi okres refrakcji).
    • Tkanka łatwiej ulega ponownemu pobudzeniu, co ułatwia powstanie drugiej fali depolaryzacji lub re-entry.
  • Po zawale mięśnia sercowego obecna jest blizna, a mięsień sercowy jest elektrycznie heterogenny,
    • gdy leki przeciwarytmiczne klasy IC zwalniają szerzenie impulsu, re-entry może łatwiej rozwinąć się wokół blizny,
    • prowadząc do częstoskurczu komorowego i migotania komór.
Schemat przedstawiający proarytmiczny mechanizm leków antyarytmicznych klasy IC w bliźnie po zawale mięśnia sercowego, z wytworzeniem pobudliwego gapu prowadzącego do częstoskurczu komorowego.

Rozszerzenie wniosków z badania CAST na praktykę kliniczną

  • Badanie CAST oceniało leki przeciwarytmiczne klasy IC: flekainid i enkainid w porównaniu z placebo.
  • Na podstawie wyników wnioski z badania CAST rozszerzono na całą klasę IC,
    • w tym na propafenon, mimo że nie był bezpośrednio oceniany w badaniu CAST,
    • ponieważ wszystkie leki przeciwarytmiczne klasy IC przede wszystkim blokują kanały sodowe.
  • Głównym mechanizmem nagłego zgonu i zatrzymania krążenia w badaniu CAST było re-entry wokół blizny pozawałowej.
    • Re-entry występowało z powodu obecności blizny oraz zwolnienia przewodzenia impulsu wywołanego przez leki przeciwarytmiczne klasy IC.
    • Na tej podstawie wnioski z badania CAST rozszerzono na wszystkie choroby serca, w których może wystąpić re-entry,
      • tj. mięsień sercowy z blizną lub elektrycznie heterogenny (np. kardiomiopatie),
      • czyli każdą strukturalną chorobę serca.

Strukturalna choroba serca

  • W kontekście arytmologii strukturalna choroba serca rozumiana jest
  • jako każde schorzenie serca, w którym może istnieć substrat dla re-entry, tzn. jeśli występuje:
    • blizna,
    • elektrycznie heterogenny mięsień sercowy.
Strukturalna choroba serca
Przebyty zawał mięśnia sercowego
Choroba wieńcowa
Frakcja wyrzutowa (<40 %)
Przerost lewej komory (>15 mm)
Kardiomiopatia (rozstrzeniowa, przerostowa, restrykcyjna, naciekowa)
Wada zastawkowa – stenoza lub niedomykalność (umiarkowana lub ciężka)
Niewydolność serca (NYHA II–IV, hospitalizacja z powodu niewydolności serca)
Stan po operacji kardiochirurgicznej

W poniższej tabeli można przejrzeć podstawowe metody diagnostyczne i parametry stosowane do rozpoznania strukturalnej choroby serca.

Strukturalna choroba serca (diagnostyka)
Rozpoznanie Diagnostyka
Przebyty zawał mięśnia sercowego EKG: patologiczne załamki Q (≥ 40 ms, ≥ 25 % QRS, ≥ 2 odprowadzenia)
Echo: regionalne zaburzenia kurczliwości (akinezja, dyskinezja)
MRI: blizna (LGE – wynik dodatni)
Choroba wieńcowa (IHD) CT angiografia wieńcowa: zwężenie > 50 % pnia lewej tętnicy wieńcowej, > 70 % pozostałych głównych gałęzi
Próba wysiłkowa: obniżenie ST > 1 mm podczas obciążenia = niedokrwienie
Frakcja wyrzutowa (< 40 %) Echo: EF < 40 %
MRI: EF < 40 %
Przerost lewej komory EKG: wskaźnik Sokolowa–Lyona > 35 mm
Echo: grubość ściany > 15 mm
Kardiomiopatia Rozstrzeniowa: LVEDD > 55 mm + EF < 40 % (echo/MRI)
Przerostowa: ściana LK ≥ 15 mm (echo/MRI)
Restrykcyjna: obustronne powiększenie przedsionków + dysfunkcja rozkurczowa (E/e´ > 15)
Naciekowa: echo – „nakrapiany” mięsień sercowy; MRI – rozlane LGE
Wada zastawkowa (stenoza / niedomykalność) Echo: stenoza lub niedomykalność (umiarkowana lub ciężka)
Niewydolność serca (NYHA II–IV) Klinicznie: duszność wysiłkowa lub spoczynkowa, obrzęki, ortopnoe, nawracające hospitalizacje
Echo: EF < 40 % (HFrEF) lub istotna dysfunkcja rozkurczowa (HFpEF / HFmrEF)
BNP > 35 pg/ml lub NT-proBNP > 125 pg/ml
Stan po operacji kardiochirurgicznej Wywiad: udokumentowana operacja (CABG, operacja zastawkowa, wada wrodzona)

W poniższej tabeli można przejrzeć badania i kryteria, które muszą być spełnione, aby bezpiecznie podawać leki przeciwarytmiczne klasy IC u pacjentów z migotaniem przedsionków (MP).

Kryteria podawania leków przeciwarytmicznych klasy IC w migotaniu przedsionków
Badanie Kryteria
EKG Brak patologicznych załamków Q (≥ 40 ms, ≥ 25 % QRS, ≥ 2 odprowadzenia)
Brak przerostu: wskaźnik Sokolowa–Lyona ≤ 35 mm (S w V1 + R w V5 lub V6)
QRS < 120 ms (brak bloku odnogi pęczka Hisa)
QTc wg płci: mężczyźni < 450 ms, kobiety < 470 ms
Echokardiografia Frakcja wyrzutowa (EF) ≥ 40 %
Grubość ściany ≤ 15 mm
Brak poszerzenia: LVEDD < 55 mm, LA < 40 mm lub < 34 ml/m²
Zastawki: co najwyżej łagodna niedomykalność lub stenoza
Próba wysiłkowa Ujemna w kierunku niedokrwienia
Brak indukowanych arytmii
Brak spadku skurczowego ciśnienia tętniczego > 10 mmHg podczas wysiłku
CAG / CTA / MRI Wskazane w razie klinicznego podejrzenia IHD lub kardiomiopatii
Należy wykluczyć istotne zwężenie tętnic wieńcowych, bliznę pozawałową lub kardiomiopatię

Niniejsze wytyczne są nieoficjalne i nie stanowią oficjalnych wytycznych wydanych przez żadne profesjonalne towarzystwo kardiologiczne. Służą wyłącznie celom edukacyjnym i informacyjnym.

Peter Blahut, MD

Peter Blahut, MD (Twitter(X), LinkedIn, PubMed)