Propafenon

Klasyfikacja:

Klasa IC – blokery kanału sodowego (Na⁺)

Propafenon – zwalnia przewodzenie w mięśniu przedsionków i jest także nieselektywnym beta-adrenolitykiem
Flekainid – zwalnia przewodzenie w mięśniu przedsionków

Schemat działania propafenonu jako leku antyarytmicznego klasy IC, przedstawiający zależną od częstości blokadę kanałów sodowych, zmniejszenie pobudliwości mięśnia sercowego oraz farmakologiczną kardiowersję migotania przedsionków do rytmu zatokowego.

Mechanizm działania:

Zwalnia przewodzenie w mięśniu sercowym, zmniejsza pobudliwość i automatyzm mięśnia sercowego

Hamuje pozawęzłowy potencjał czynnościowy (w mięśniu sercowym)

Jest zależny od częstości (efekt zwiększa się przy częstości rytmu serca > 90/min)
Jest słabym, nieselektywnym beta-adrenolitykiem

Efekt beta-adrenolityczny nasila się wraz z większymi dawkami propafenonu

Wpływ na MP:

Utrzymanie rytmu zatokowego – zapobiega nawrotom migotania przedsionków (MP)
Kardiowersja MP do rytmu zatokowego – przerwanie epizodu MP i przywrócenie rytmu zatokowego

Strategia „pill in the pocket” – jednorazowa dawka doustna propafenonu przyjmowana w domu na początku epizodu MP.

Celem jest przywrócenie rytmu zatokowego

Propafenon a migotanie przedsionków (MP)
Nazwy handlowe
Rytmonorm, Rythmol, Arythmol, Cuxafenon, Nistaken, Propafenon Hexal, Jutanorm
Wskazania
Ostra kardiowersja MP do rytmu zatokowego Strategia „pill in the pocket” Utrzymanie rytmu zatokowego
Dawkowanie
Ostra kardiowersja MP do rytmu zatokowego (dożylnie) 1–2 mg/kg – około 70–150 mg dożylnie podawane przez 10 minut Ostra kardiowersja MP do rytmu zatokowego (doustnie) – strategia „pill in the pocket” 450 mg (< 70 kg) – postać o natychmiastowym uwalnianiu 600 mg (> 70 kg) – postać o natychmiastowym uwalnianiu Przewlekła kontrola rytmu – utrzymanie rytmu zatokowego (doustnie) 150–300 mg trzy razy na dobę – postać o natychmiastowym uwalnianiu 225–425 mg dwa razy na dobę – postać o przedłużonym uwalnianiu
Początek działania
< 6 godzin (dożylnie) < 8 godzin (doustnie)
Efekt
Czas do konwersji do rytmu zatokowego oraz odsetek skuteczności < 6 godzin – 43–89 % (dożylnie) < 3 godziny – 45–55 % (doustnie) 3–8 godzin – 69–78 % (doustnie) Utrzymanie rytmu zatokowego (napadowe lub przetrwałe MP) po 1 roku 40–60 % (doustnie)
Czas działania
2–6 godzin (dożylnie) 6–12 godzin (doustnie) – postać o natychmiastowym uwalnianiu 10–24 godzin (doustnie) – postać o przedłużonym uwalnianiu
Przeciwwskazania
Trzepotanie przedsionków (propafenonu nie wolno podawać do kardiowersji) Blok AV II–III stopnia Bradykardia (< 50/min) Hipotensja (< 90 mmHg) Ciężkie zaburzenia elektrolitowe (Na⁺, K⁺, Mg²⁺) Zawał mięśnia sercowego (w ciągu ostatnich 3 miesięcy) Wstrząs kardiogenny Frakcja wyrzutowa < 40 % Ciężka strukturalna choroba serca Zespół Brugadów Zespół chorego węzła zatokowego (bez stymulatora) Ciężka POChP Ciężkie zaburzenia czynności wątroby Miastenia Jednoczesne stosowanie rytonawiru Alergia na propafenon

Monitorowanie pacjenta po rozpoczęciu terapii propafenonem:

Odstawić lek, jeśli wystąpią przeciwwskazania
Odstawić lek lub zmniejszyć dawkę w przypadku wystąpienia działań niepożądanych

Monitorowanie pacjenta po rozpoczęciu terapii propafenonem
Czas od rozpoczęcia	Co monitorować	Powód przerwania leczenia
Tydzień 1	EKG (QRS, odstęp PR) Ciśnienie tętnicze	QRS > 120 ms lub wydłużenie > 25 % Bradykardia < 50/min Hipotensja < 90/60 mmHg Obraz typu Brugada w EKG
Miesiąc 1	EKG (QRS, odstęp PR)	QRS > 120 ms lub wydłużenie > 25 % Obraz typu Brugada w EKG
6–12 miesięcy	EKG (QRS, odstęp PR) Badania laboratoryjne Echokardiografia EKG Holtera w razie potrzeby	Frakcja wyrzutowa < 40 % QRS > 120 ms lub wydłużenie > 25 % Obraz typu Brugada w EKG Ciężkie odchylenia w badaniach laboratoryjnych

Działania niepożądane:

Bardzo częste (> 10 %):

Nudności
Wymioty
Zaburzenia smaku

Częste (1–10 %):

Ból w klatce piersiowej, obrzęki
Odmaskowane trzepotanie przedsionków (przewodzenie 1:1)
Blok AV (I i II stopnia)
Niewydolność serca
Hipotensja
Bradykardia
Arytmiа komorowa
Krwiaki
Anoreksja
Zaparcia, biegunka, wzdęcia
Suchość w ustach
Krwiomocz
Osłabienie
Depresja
Zawroty głowy
Senność
Ból głowy
Drżenie
Nieostre widzenie
Duszność

Niezbyt częste (< 1 %):

Blok AV III stopnia
Łysienie
Cholestaza
Zapalenie żołądka i jelit
Impotencja
Agranulocytoza
Niedokrwistość
Trombocytopenia
Zapalenie wątroby
Napady drgawek
Zaburzenia widzenia
Szumy uszne
Zespół nerczycowy

Propafenon i flekainid należą do leków przeciwarytmicznych klasy IC, ale są różnymi cząsteczkami.

Dlatego ich właściwości częściowo się różnią.

Propafenon vs. flekainid w migotaniu przedsionków (MP)
Cecha	Propafenon	Flekainid
Mechanizm działania	Blokada kanału Na⁺ + słaby efekt beta-adrenolityczny	Blokada kanału Na⁺, bez efektu beta-adrenolitycznego
Wpływ na węzeł AV	Łagodne zwolnienie przewodzenia (poprzez blokadę beta)	Praktycznie brak bezpośredniego wpływu
Zastosowanie w MP	Ostra kardiowersja, utrzymanie rytmu zatokowego, częściowa kontrola częstości rytmu	Ostra kardiowersja, utrzymanie rytmu zatokowego (zalecane skojarzenie z BB/niedihydropirydynowym CCB)
Skuteczność po 1 roku	~40–60 % utrzymania rytmu zatokowego	~50–65 % utrzymania rytmu zatokowego
Wpływ na częstość rytmu serca	Zmniejsza (z powodu blokady beta)	Brak wpływu
Zależność od częstości	Mniej nasilona; częściowo osłabiona przez efekt beta-adrenolityczny	Wyraźna, znaczne wydłużenie QRS przy wyższych częstościach rytmu serca
Działania niepożądane	Nudności, metaliczny posmak, bradykardia, hipotensja	Zawroty głowy, zaburzenia widzenia

BB – beta-adrenolityki, non-DHP CCB – niedihydropirydynowe blokery kanału wapniowego